ฉันอยากรู้ว่า....เมื่อแหงนหน้าดูดอกบัว ตามสายตาของเต่า หรือ กุ้ง หอย ปู ปลา

มันจะได้เห็นอะไรบ้างนะ.....?

ดอกบัวหลวง ปลูกประดับบริเวณสระว่ายน้ำ ของโรงแรมโสมาเทวี เสียมเรียบ ที่พักของเราทั้ง 3 คืนในทริปเขมรนี้

ปกติคงมีโอกาสน้อยที่จะได้ภาพดอกบัวในมุมช้อนใต้ดอกแบบนี้

กลีบบางใสด้วยแสงอ่อน - อุ่นของเช้าวันใหม่

บัวสี่เหล่าเป็นคำสอนของพระพุทธเจ้าที่เห็นภาพชัด ฟังแล้วเข้าใจง่าย
ใครถูกด่าว่าเป็นบัวใต้น้ำ แปลว่าโง่ระดับสิ้นหวัง เจ็บแสบนักหนา
 "...รังแต่จะเป็นอาหารของ เต่า หรือ กุ้ง หอย ปู ปลา..."

ภาพนี้คือทางเดินขึ้นที่ชันถึง 50 องศา ขั้นบันไดกว้างประมาณ 4 นิ้ว ของหอสูงบริเวณศูนย์กลางของปราสาทหินนครวัด อันเปรียบดังศูนย์กลางแห่งจักรวาล เป็นสวรรค์แห่งเทวราชาตามความเชื่อของกษัตริย์ขอม ไพร่ฟ้าประชาเราต้องตะเกียกตะกายเสี่ยงชีวิตหากปรารถนาจะได้ยลภาพสวรรค์สักครู่ยามหนึ่ง มีข่าวที่ไม่เปิดเผยว่า มีอุบัติเหตุคนพลัดตกลงกระแทกหินขึ้นสวรรค์สมใจปีหนึ่งๆ จำนวนไม่น้อย
ปราสาทหินนครวัดมีแผนผังที่ถือว่าเป็นวิวัฒนาการขั้นสุดยอดของปราสาทขอม ใช้หินรวม 600,000 ลูกบาศก์เมตร ใช้แรงงานช้างกว่า 40,000 เชือก และแรงงานคนนับแสนขนหินและชักลากหินมาจากเขาพนมกุเลน ชึ่งอยู่ห่างออกไปกว่า 50 กิโลเมตร มาสร้าง มีเสา 1,800 ต้น หนักต้นละกว่า 10 ตัน ใช้เวลาสร้างร่วม 100 ปี ใช้ช่างแกะสลัก 5,000 คน และใช้เวลาถึง 40 ปี ในการสร้าง

โฉกครรยาร์ หรือ เกาะแกร์
ตำนานเล่าว่า พระเจ้าชัยวรมันที่ 4 มีศักดิ์เป็นอา และทำหน้าที่เป็นผู้สำเร็จราชการแทนหลานทั้งสอง คือพระเจ้าหรรษาวรมันที่ 1 และพระเจ้าอิศานวรมันที่ 2 พระโอรสใน พระเจ้ายโศวรมันที่ 1 เริ่มสร้างเกาะแกร์ราวปี ค.ศ.921 และแยกออกมาตั้งตนเป็นกษัตริย์ที่ เกาะแกร์ ทับซ้อนอำนาจส่วนกลางที่อยู่เมืองยโศธรปุระ เขาพนมบาแค็ง

กระทั่งปี ค.ศ. 928 ซึ่งเป็นปีที่พระเจ้าอิศานวรมันที่ 2 เสด็จสวรรคต พระเจ้าชัยวรมันที่ 4 จึงมีอำนาจแต่เพียงผู้เดียว ณ ช่วงเวลานั้น พระเจ้าชัยวรมันที่ 4 เพิ่มพูนอำนาจของพระองค์ตลอดเวลา ทรงก่อสร้างศาสนสถานเป็นจำนวนมาก เช่น ปราสาทธม เทวรูปพระศิวะ หรือศิวลึงค์ขนาดมหึมา
ความรุ่งเรืองของนครหลวงเกาะแกร์เจริญถึงขีดสุด ประมาณ 20 ปี ในช่วงแห่งการครองราชบัลลังก์ของพระเจ้าชัยวรมันที่ 4 ต่อมา พระเจ้าราเชนวรมันที่ 2 ได้ทรงย้ายเมืองหลวงกลับมาที่ยโศธรปุระอีกครั้ง ปล่อยนครหลวงเกาะแกร์เป็นเพียงซากหินทรายรูปพีระมิดขนาดใหญ่......ทิ้งร้างกลางป่าที่ห่างไกล

หินนั้นไม่มีวันผุพัง แต่สิ่งก่อสร้างที่ถูกก่อ ถูกกองขึ้นจากความปรารถนาที่จะแสดงอำนาจไร้ขอบเขต ความทะยาน อยากเทียบชั้นแห่งสวรรค์อันสูงสุด เป็นวัสดุประสานแผ่นหินที่ไร้ซึ่งรูปธรรม ไม่คงทนถาวร สัญลักษณ์ที่มาดหมายว่าเป็นความยิ่งใหญ่แห่งตัวตน ที่สุดกลายเป็นกองหินที่มิรู้ร้อน...มิรู้หนาว

ความสูงส่งที่ไร้แก่น ไร้ฐานอันมิพึงประมาณว่าสองเท้าตนนั้น อย่างไรก็ยังเหยียบย่ำอยู่บนพื้นดิน สถิตย์อยู่นับพันปี นานเหมือนชั่วกัลป์..แต่ที่สุดแล้วก็ล้มทลายลงสิ้น ซากที่เหลือเพียงประจานความพ่ายแพ้

ปราสาทดิน

"จอมปลวก" กองดินหนาทึบรูปร่างต่างๆ ที่อยู่ในบริเวณเดียวกันกับซากปราสาท ทำให้ฉันสงสัยว่า ชีวิตในกองดินของมันเป็นอย่างไร...ในสมองเล็กๆ ของมันคิดอะไร...มันรู้หรือไม่ว่ามันทำอะไรอยู่...มันรู้คุณค่าแห่งตัวของมันแค่ไหน...
แต่ที่แน่ๆ มันรู้ "หน้าที่" ของมัน และมันเกิดมาเพื่อทำเพียง "หน้าที่" ของมันเท่านั้น...ไม่มาก...และ...ไม่น้อย ไปกว่านั้นเลย

ในรังปลวกมี 3 วรรณะคือ ปลวกงาน ทำงานทุกอย่างภายในรัง ถัดมาคือ ปลวกทหาร ทำหน้าที่ดูแลป้องกันรังของมันและของปลวกทุกตัว ปลวกในวรรณะที่สามคือ ปลวกสืบพันธุ์

ปลวกงานสร้างจอมปลวกโดยช่วยกันกัดดินและขนดินมาทีละก้อน ใช้น้ำลายเป็นตัวเชื่อมติด พวกมันค่อยๆ สร้างผนังจอมปลวกแน่นหนาขึ้นทีละน้อยอย่างอดทน โดยมีปลวกทหารคอยทำหน้าที่อารักขาความปลอดภัยให้

ปลวกมีบทบาทสำคัญในการช่วยย่อยสลายไม้ เศษไม้ และวัตถุอื่น ๆ เพื่อนำแร่ธาตุหมุนเวียนกลับสู่ระบบนิเวศ และเมื่อแปลงร่างเป็นแมลงเม่า ก็ยังเป็นอาหารทรงคุณค่าทั้งต่อนกและสัตว์ต่าง ๆ
จนวันนี้ ความพยายามของมนุษย์ในอันที่จะเลียนแบบสภาพดินและอุณหภูมิในจอมปลวก เพื่อเพาะเลี้ยงเห็ดโคนอันแสนอร่อย ก็ยังคงไม่ประสบความสำเร็จนัก เห็ดโคนที่ขึ้นเฉพาะในจอมปลวก จึงยังคงมีราคาแพงอยู่

ไกด์ชาวเขมรบอกว่า สิ่งที่กษัตริย์ขอมโบราณสร้างไว้ เปรียบเหมือนการลงทุนระยะยาว ให้ชาวเขมรทุกวันนี้ได้ตักตวงใช้กินใช้อยู่ เงินตราเข้าประเทศของเขมรส่วนใหญ่ได้มาจากธุรกิจการท่องเที่ยว และสถานที่ท่องเที่ยวเหล่านั้นก็คือ ปราสาทหิน รอยอันรุ่งเรืองแห่งอารยะธรรมขอมโบราณเหล่านี้นั่นเอง

คำถามคือ หากไม่มีหลักฐานประจักษ์สายตา กับเครื่องหมายบอกตำแหน่งกับระเบิดที่ตรวจพบแล้ว กับระเบิดที่ยังคงฝังอยู่มากมายนับล้านจุดทั่วประเทศ รอการสำรวจที่ค่อยๆ ดำเนินการไปเรื่อยๆ โดยสององค์กร NGO คือ Halo Trust และ Cmac

เครื่องหมายแห่งสงครามแย่งชิงอำนาจ ที่ยังคงเป็นเหมือนวิญญาณลึกลับล่องลอย รอจังหวะทำร้ายผู้คนที่เผลอไผลพลาดพลั้ง มิพักพูดถึงเด็กๆ ทุพพลภาพ แขนขาด ขาด้วนที่มีอยู่เป็นจำนวนมากในประเทศกัมพูชา

ที่ประเทศนิวซีแลนด์ มีสัตว์ชนิดหนึ่งชื่อว่า ตัวพอซซั่ม มันถูกรถทับตายเป็นจำนวนมากเพราะชอบวิ่งตัดหน้ารถ เหตุการณ์นี้มีมากจนกลายเป็นสัญลักษณ์อย่างหนึ่ง มีเสื้อยืดที่ระลึกพิมพ์รูปตัว พอซซั่มแบนแต๊ดแต๋บนรอยดอกยางล้อรถยนต์ น่าขำ
ที่กัมพูชา นอกจากเสื้อยืดภาพปราสาทหินที่มีชื่อเสียงต่างๆ หลายแห่งแล้ว ยังมีเสื้อยืดพิมพ์รูปหัวกระโหลกไขว้สีแดง สัญลักษณ์ตำแหน่งกับระเบิด ขายให้นักท่องเที่ยวด้วย

.....I started a joke which started the whole world crying.....

ฉันนึกถึงเพลงของ The Bee Gee เพลงนี้ขึ้นมา ขำแต่หัวเราะไม่ออก...ซ้ำอยากจะร้องไห้

อนาคตของคนรุ่นต่อไปอยู่ในมือของคนรุ่นปัจจุบัน ซึ่งอยู่ในมือของคนรุ่นก่อนมาก่อน ฉันว่า ทุกหนทุกแห่งในโลกก็เป็นอย่างนี้ ปรารถนาอันมิรู้พอเพียงเป็นเหมือนเชื้อฟืนไฟสุมให้กิเลสในใจคนเราปะทุ สุดท้ายพาพังพ่าย ตกต่ำ อำนาจเสื่อมสลาย เป็นวัฏจักรเวียนวนไม่รู้จบ

ซากแสดงความปราชัยต่อความฝักใฝ่ในอำนาจ สักกี่กองทนโท่ตำตา หาได้ก่อเป็นบทเรียนแก่ใครไม่ เมื่อพวกเขาเพียงมองว่าเป็นสมบัติที่นำเงินตราเข้าประเทศ ฉันได้แต่หวังว่า เงินทองเหล่านั้นจะเหลือจากความละโมภรูปเดิมๆ ของผู้ปกครองรุ่นใหม่ สู่ปากท้องคนอดอยาก....พอสมควร.....

ดอกไม้ต่ำต้อยเรี่ยดินอยู่ ณ บริเวณฐานปิรามิดเกาะแกร์

การเริ่มต้น....ไปสู่....การสิ้นสุด

ความแข็งแกร่งของหินผาอาจไม่ใช่ความเข้มแข็ง

และความบอบบางของดอกไม้คงไม่ได้หมายความว่ามันอ่อนแอ

TTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTTT